تبلیغات
آموزش و پرورش نوین - تاثیر بی بدیل آموزش و پرورش بر رشد و توسعه یک کشور

تاثیر بی بدیل آموزش و پرورش بر رشد و توسعه یک کشور

امروزه آموزش و پرورش به عنوان یک نهاد اجتماعی که وظیفه تعلیم و تربیت افراد جامعه را برعهده دارد از سوی آحاد جامعه اعم از مردم، مسئولین و اندیشمندان مورد توجه و تاکید قرار گرفته است و همگی براین باور هستند که رشد و توسعه یک کشور به پرورش انسان های آگاه و برخوردار از مسئولیت بستگی دارد چیزی که در ادبیات توسعه به عنوان توسعه انسانی مطرح است بنابراین نقش آموزش و پرورش در ساختن انسان های آگاه و پویا بر هیچ صاحب نظری پوشیده نیست و همگی بر تاثیر بی بدیل آموزش و پرورش متفق القولند.

اهمیت آموزش و پرورش به واسطه کارکرد هایی است که برعهده دارد و این کارکرد ها هم از جنبه فردی و هم از جنبه اجتماعی قابل بررسی است. تاکنون اندیشمندان مختلفی، آموزش و پرورش را از زاویای مختلف مورد مطالعه قرار داده اند؛ جامعه شناسان نیز آموزش و پرورش و کارکرد های آن را نیز از دیدگاه جامعه شناختی مورد بررسی قرار داده اند و کارکرد هایی برای آن در نظر گرفته اند از قبیل جامعه پذیری و فرهنگ پذیری، نظارت اجتماعی، انسجام و یگانگی اجتماعی، نوآوری و تغییرات و ... که در این نوشتار سعی می شود تنها نقش آموزش و پرورش در رسیدن جوامع به توسعه (اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی) مورد ارزیابی قرار گیرد.

 

سوالی که در اینجا مطرح می شود آن است که آیا آموزش و پرورش می تواند موجب توسعه پایدار شود؟ و دیگر آن که توسعه کشور ها چه نسبتی با توسعه آموزش و پرورش دارد؟

در این خصوص اقتصاددانان از سه نوع سرمایه: مالی، فیزیکی و انسانی یاد می کنند که سرمایه انسانی به لحاظ آن که می تواند از سرمایه های دیگر در جهت توسعه بهره برداری کند از اهمیت بیشتری برخوردار است همچنین تعابیر مختلفی از سوی اندیشمندان در مورد نقش آموزش و پرورش در حصول به توسعه ارائه شده است از جمله «آموزش و پرورش برای توسعه به مثابه سیمان برای ساختمان است» (کرنهاوزر) و یا آموزش و پرورش همانند ستون های یک ساختمان عمل می کند که ساختمان (توسعه) بر روی آن بنا می شود اما بهترین تعبیر از نقش آموزش و پرورش همان است که گفته می شود پلی است که جوامع توسعه نیافته را به جوامع توسعه یافته متصل می کند.

از این تعابیر به خوبی به نقش آموزش و پرورش در تهیه و تدارک فرایند توسعه و برنامه ریزی برای آن پی می بریم. در توسعه، عامل انسانی از جایگاه ویژه ای برخوردار است و عامل انسانی را می توان هم عامل و هم هدف توسعه دانست به عبارتی این انسان ها هستند که عامل توسعه و موجبات پیدایش توسعه را فراهم می کنند و درنهایت توسعه نیز برای بهره مندی انسان هاست.

آموزش و پرورش با تربیت افراد جامعه و دگرگون کردن طرز نگرش آنان می تواند بزرگترین خدمت را به توسعه نماید چرا که می دانیم یکی از موانع عمده عقب ماندگی در کشور های توسعه نیافته، موانع فرهنگی است مثلاً در این کشور ها درک درستی از توسعه و یا اهمیت کارکردن در ساختن جوامع ندارند و از آن ها غافل هستند و آموزش و پرورش می تواند با تغییر و یا اصلاح دیدگاه ها، بزرگترین کمک را به توسعه جوامع عقب مانده نماید. اهمیت آموزش نیروی انسانی در توسعه جوامع پیشرفته به حدی است که رقم بالایی از بودجه خود را به امر تحقیقات اختصاص می دهند دلیل آن هم موفقیت پژوهش ها و تاثیر آنها در تحول بنیادین و ساختار علمی آن کشور ها می توان دانست.

در دوران ما آموزش و پرورش به عنوان موثرترین ابزار جوامع برای حل چالش های حال و آینده محسوب می شود و توجه جوامع توسعه یافته نیز به همین دلیل است اگر بخواهیم جوامع توسعه یافته را با جوامع توسعه نیافته مقایسه کنیم می توان گفت که انسان های این دو نوع جوامع از نظر فکری، فرهنگی و به طور کلی خصوصیات فردی و جمعی با یکدیگر تفاوت ماهوی دارند و آموزش و پرورش مخرج مشترک همه کشور های پیشرفته است و همین عامل مهم و اساسی است که کشور های پیشرفته را از جوامع عقب مانده متمایز و تفکیک می کند.

کشور های پیشرفته با پی بردن به اهمیت نقش سواد و آموزش در امر توسعه، سرمایه گذاری هنگفتی کرده اند و توجه ویژه ای به آن مبذول داشته اند چون اعتقاد راسخی دارند که منشاء کلیه اختراعات و اکتشافات و پیشرفت های اقتصادی- اجتماعی را علم و پژوهش و در یک کلام آموزش و پرورش برعهده دارد و به سامان می رساند.

یکی از بنیان گذاران آموزش و پرورش ژاپن با توجه به نقش موثر آموزش و پرورش در توسعه اقتصادی- اجتماعی می گوید: «ما نه هیچ منبع طبیعی داریم و نه هیچ قدرت نظامی، ما فقط یک منبع داریم و آن هم ظرفیت فکری مغز هایمان و این منبع تمام نشدنی است و باید آن را بسط و گسترش داد و تربیت کرد و این قدرت فکری خواه ناخواه در آینده نزدیک گرانبهاترین و خلاق ترین ثروت مشترک همه بشریت خواهد بود».

بنابراین می توان به جرأت گفت که پایه و اساس توسعه اقتصادی و اجتماعی هر کشوری را نیروی انسانی ماهر و متخصص تشکیل می دهد در واقع نیروی انسانی متخصص عامل اساسی و تکامل جوامع است چرا که با درک و شناخت علمی قوانین حاکم بر پدیده های اجتماعی و طبیعی راه تکامل و پیشرفت را هموار می سازند. نیروهای متخصص که محصول آموزش و پرورش پویا می باشند توانمندی جامعه را در حل مسائل اقتصادی و اجتماعی بالا برده و آهنگ و قابلیت توسعه جامعه را تقویت می نمایند و چنین نیروهایی تنها با آموزش و پرورش خوب شکل می گیرند. از ابتدای پیدایش تمدن تاکنون علم سرمایه عظیم و گرانبهای انسان ها و شاید بزرگترین نیرویی بوده است که بشر در اختیار داشته است در جهان امروز داشتن استقلال ملی، بهره مندی از توسعه و پیشرفت اقتصادی و برخورداری از رفاه اجتماعی، تنها با کمک گرفتن از پیشرفت های علمی میسر خواهد بود. از این روست که کشور های توسعه یافته، منابع انسانی و مالی خوبی را در خدمت آموزش و پرورش و پژوهش های علمی قرار می دهند.

نقش آموزش و پرورش در روند توسعه جوامع بسیار مهم و تعیین کننده است تا آنجا که دانتون یکی از معماران انقلاب کبیر فرانسه می گوید: «بعد از نان آموزش و پرورش نخستین نیاز ملت هاست» بدیهی است که بسط و توسعه آموزش و پرورش در جوامع زمینه های لازم را برای تحولات اقتصادی- اجتماعی فراهم می سازد البته ناگفته نماند آموزش و پرورش می تواند موجب رشد و توسعه کشورها شود که مبتنی بر برنامه ریزی صحیح آموزش و مطابق با نیاز های توسعه جامعه باشد و دیگر ایجاد تغییر و تحول در ساختار آموزش رسمی از مرحله ابتدای تا عالی و نیز استفاده از روش های نوین آموزشی باشد چیزی که متاسفانه در کشورمان فاقد آن هستیم به صورتی که آموزش و پرورش به صورت یک دستگاه و کارخانه دیپلم سازی در آمده است که افراد را جذب کرده و بدون آن که توانمندی و مهارتی در آنها ایجاد نماید آنها را مدرک دار بیرون می فرستد در صورتی که می دانیم آموزش و پرورش خوب باید بتواند توانایی اندیشمندان و تجزیه و تحلیل مسائل را به دانش آموز و یا دانشجو بدهد فراگیران نباید گیرندگان صرف مطالب آموزشی باشند بلکه باید بتوانند در مورد صحت و سقم مطالب اندیشه کنند به عبارتی دارای یک ذهنیت انتقادی باشند در چنین صورتی است که آموزش و پرورش را می توان ریشه و زیربنای همه توسعه ها نامید و موجب ارتقای کیفیت و بهبود مهارت های انسانی و استعداد های انسان می شود و به نوبه خود موجب تشکیل سرمایه انسانی می گردد و روند پیشرفت و توسعه اقتصادی- اجتماعی جامعه را تسریع می بخشد.

با این توضیحات می توان جامعه ای توسعه یافته تلقی کرد که مردمش از نظر فنی و علمی پیشرفت کرده باشند و جامعه شناسان به این نتیجه رسیده اند که توسعه و رشد منابع انسانی پیش شرط توسعه ملی است و ثروت هر ملتی یا جامعه ای مبتنی بر قدرت و توانایی آن ملت در ذخیره سازی و توسعه منابع انسانی خود و بهره برداری از آن است این مطالب دقیقاً تعبیر آدام اسمیت را به یادمان می آورد که می گوید نیروی انسانی ثروت اصلی ملل محسوب می شوند با توجه به مطالب بالا است که می توان با قاطعیت گفت که علم و آموزش علوم در سطح گسترده و با کیفیت عالی در تشکیل سرمایه انسانی و توسعه ملی در درجه اول اهمیت قرار دارد و سرمایه گذاری در آموزش و پرورش هم سطح بازده سرمایه گذاری های مادی خواهد بود. بنابراین مسئولین و تصمیم گیرندگان آموزش و پرورش با توجه به تاثیرگذاری بسیار آموزش و پرورش بر کلیه شئون کشور باید اهتمام ویژه ای به آن داشته باشند چه از حیث مالی و چه از حیث مدیریتی و وزارت آموزش و پرورش و وزیر آن باید از نظر منزلت در بین وزارتخانه های دیگر جایگاه ممتاز و منحصر به فردی داشته باشد .

متاسفانه دیدگاه برخی مسئولین از گذشته تاکنون در مورد نقش و جایگاه آموزش و پرورش دیدگاه مثبت و سازنده ای نیست تا آنجاکه برخی از آنان وزارت آموزش و پرورش را یک مصرف کننده صرف و عیالوار دانسته که مقادیر قابل توجهی از بودجه مملکت را می بلعد و سرمایه گذاری در آموزش و پرورش را کاری بیهوده می دانند در صورتی که می دانیم دیدگاه جوامع توسعه یافته در مورد آموزش و پرورش به این گونه نیست بنابراین هرچه درک و اهمیت آموزش و پرورش از دید مردم و مسئولین بالا رود میزان سرمایه گذاری وتوجه به آن نیز بالا می رود به امید آن که آموزش و پرورش جایگاه واقعی خود را در جامعه ما پیدا می کند.





ادامه مطلب
[ 1392/03/10 ] [ 04:03 ب.ظ ] [ ساجدی مدیر وبلاگ ]